Warunki życia społecznego
Lecz warunki życia społecznego czynią ich takimi. Oznacza to, że w pracy wychowawcy należy raczej mówić o jego defektywnych metodach, a nie o defektywnych wychowankach (III-471). Makarenko wykazywał:, Ż produkt w postaci złego wychowanka wcale nie pochodzi z wpływów ulicy, nie jest on błyskawicznie wytworzony, lecz rodzice i wychowawcy produkt ten sami wytwarzają. Wytwór ten posiada w rezultacie mnóstwo ujemnych cech, które Makarenko nazywa "najobrzydliwszymi czynnikami" - są nimi: bezmyślne lenistwo, dowolne fantazjowanie, despotyczna pewność siebie, a głównie niewybaczalny brak odpowiedzialności i zanik poczucia obowiązku (IV-21). Główny sens całości kwalifikacji wychowawcy polega, na umiejętności łączenia praw autorytetu i samodzielności kolektywu, jego samorządności i inicjatywy z własnym autorytetem kierownika. Twórczość Makarenki jest przykładem rozwiązywania problemu wychowania społecznego w pedagogice socjalistycznej.
Badania wychowania .